Stanisław Nitka

Stanisław Nitka (ur. 21 maja 1912, zm. 26 sierpnia 1994) – rzeszowski krypiarz, ostatni z rodu przewoźników obsługujących przeprawę promową przez Wisłok w Rzeszowie, jedna z najbardziej rozpoznawalnych postaci powojennej historii nadwisłokowych bulwarów, upamiętniony pomnikiem na bulwarach nad Wisłokiem.

Życiorys

Pochodził z rodziny Nitków, od XIX wieku trudniącej się przewozem ludzi przez Wisłok przy użyciu płaskodennych łodzi (kryp). W młodym wieku przejął rodzinny zawód krypiarza, kontynuując działalność poprzednich pokoleń Nitków.

Od lat 30. XX wieku aż do połowy lat 80. pełnił funkcję przewoźnika na przeprawie promowej przez Wisłok, w rejonie dzisiejszych bulwarów i kładki dla pieszych i rowerzystów. Jego krypa, umocowana do liny biegnącej w poprzek rzeki, stanowiła jedną z nielicznych przepraw przez Wisłok, obok mostu drogowego na tzw. drodze lwowskiej i kładki w rejonie Lisiej Góry.

W powojennym krajobrazie Rzeszowa działalność Nitki splatała się z intensywnym wykorzystaniem Wisłoka jako miejsca wypoczynku mieszkańców. Przeprawa ułatwiała dostęp do łąk i plaż na prawym brzegu rzeki, m.in. w Olszynkach i na terenie Drabinianki, a także do popularnej plaży „Kamyczki” położonej powyżej zapory. W relacjach świadków podkreśla się, że w sezonie letnim krypiarz często przewoził młodzież „za dziękuję”, nie pobierając opłaty za przeprawę.

Na początku lat 80. XX wieku, w związku ze zmianami w zagospodarowaniu Wisłoka (budowa zapory, obetonowanie brzegów, rozwój zabudowy mieszkaniowej po prawej stronie rzeki), Nitka zakończył działalność przewoźnika. Zmarł 26 sierpnia 1994 i został pochowany na cmentarzu parafialnym w Słocinie w Rzeszowie.

Upamiętnienie

W 2004, w dziesiątą rocznicę śmierci krypiarza, na bulwarach nad Wisłokiem odsłonięto pomnik Stanisława Nitki, usytuowany w pobliżu dawnej linii przeprawy, obok kładki dla pieszych i rowerzystów. Autorem rzeźby przedstawiającej Nitkę siedzącego na krypie jest rzeźbiarz Paweł Chlebek. Pomnik stał się jednym z rozpoznawalnych elementów rzeszowskich bulwarów oraz lokalnym symbolem pamięci o dawnej roli Wisłoka w życiu miasta.

Postać Stanisława Nitki obecna jest w lokalnej literaturze wspomnieniowej, prozie i poezji poświęconej „rzece dzieciństwa” rzeszowian. Związany z nim jest także radiowy program wspomnieniowy „Rzeka dzieciństwa” przygotowany przez Polskie Radio Rzeszów oraz spotkania literackie organizowane pod jego pomnikiem przez rzeszowski oddział Związku Literatów Polskich.

Pamięć o przewoźniku przywołują również współczesne imprezy sportowo-rekreacyjne. Rzeszowskie kluby morsów organizowały Memoriał im. Stanisława Nitki, podczas którego uczestnicy przeciągali łódź w pobliżu kładki na bulwarach w ramach finałów Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy.

Zbieżność nazwisk

Stanisław Nitka, rzeszowski krypiarz, nie powinien być mylony z jego rówieśnikiem Stanisławem Nitką ps. „Szpagat”, „Szech”, „Sudyka” (1912–2005). "Szech" był działaczem ruchu ludowego i narodowego, członkiem oddziału OP-11 i żołnierzem powojennego podziemia niepodległościowego na terenie powiatu krośnieńskiego, czasowo związanym z oddziałem Józefa Cieśli „Topora”.

Partyzanta opisuje osobny biogram w Małopolskim słowniku biograficznym uczestników działań niepodległościowych 1939–1956 autorstwa Czesława Nowaka, w którym jako lata życia podano 1912–2005. Daty śmierci oraz odmienne miejsce działalności obu osób (Rzeszów i powiat krośnieński) wskazują, że były to dwie różne postacie.

Zobacz też

• Przeprawa promowa na Wisłoku w Rzeszowie
• Wisłok